ترسیم الگوی مناسب توسعه ی فرهنگی شهرستان نهاوند
محقق: مریم عباسی
دبیر راهنما: سرکار خانم گل زردی
دبیرستان هیئت امنایی صدیقه کبری (س)

تقديم به:
دستان توانمند پدرم كه سالهاست برايم مآواي امن و آرامش است...
و صداي گرم مادرم كه در شب هاي پريشانيم، برايم لالايي آسودگي خاطر مي خواند.

با تشكر از:
جناب آقاي غلامرضا مهرابي و سركار خانم زيبا گل زردي كه در اين زمينه اين حقير را ياري فرمودند.

چكيده
با توجه به اين مسئله كه امروزه شهرستان نهاوند در مقايسه با ديگر شهرستان هاي استان و كشور رشد و توسعه ي چنداني نكرده است، بايد موانعي بر سر راه رشد و توسعه قرار گرفته باشد. براي رسيدن به توسعه ي پايدار در نهاوند بايد ابتدا نقاط ضعف و قوت شناسايي شود و سپس فرصت هايي كه در زمينه ي توسعه مي توان به آن ها تكيه كرد را مورد بحث قرار داد. علاوه بر اين وجود برنامه اي منسجم و صحيح براي توسعه ي پايدار نيز امري ضروري است كه اين مقوله نيز نياز به تلاش فراوان دارد.
اما مسئله اي كه در اين ميان از اهميت ويژه اي برخوردار است، مسئله ي فرهنگ و نقش آن در توسعه ي پايدار است. براي انجام پذيرفتن هر كاري ابتدا بايد فرهنگ انجام آن كار را شناخت و به بحث گذاشت. از اين رو مقوله ي فرهنگ مقوله ي مهمي در بحث توسعه مي باشد.
بطور كلي فرهنگ اعتقادات، ارزش ها، آداب و رسوم، اخلاق و رفتار اجتماعي، قوانين اجتماعي و اجراي آن ها و... را در بر مي گيرد.
در اين تحقيق عواملي همچون ( عُرف در فرهنگ نهاوندي، جلوه هاي فرهنگ مردم در ضرب المثل هاي نهاوندي، اوقات فراغت جوانان نهاوندي و بطور كلي مقوله ي توسعه و فرهنگ و ارتباط اين دو با يكديگر مورد تحقيق و بررسي قرار گرفته است و در پايان نيز راهكارها و الگوهاي تأييد شده توسط انديشمندان و محققان نهاوندي و غير نهاوندي بيان شده است، كه اميد مي رود گامي مؤثر در رشد و توسعه ي پايدار در نهاوند باشند.

مقدمه
شهرستان نهاوند شهري است كوچك و كوهستاني كه در جنوب غربي همدان جا خوش كرده است. وسعت اين شهرستان نزديك به 1535 كيلومتر مربع  مي شود كه 87/7 از مساحت استان همدان را تشكيل مي دهد و نزديك به 184160 نفر را در آغوش خود جاي داده است. نهاوند شامل 4 بخشِ « مركزي »، « خزل »، « زرين دشت » و « گيان » و 4 شهر كه عبارتند از: نهاوند، فيروزان، برزول و گيان و 182 روستا مي باشد. شهرستان نهاوند كه پيشينه اي برجسته دارد و در زماني نه چندان دور در تاريخ، مقر مركزي حكومت به شمار مي رفته، متأسفانه حركتي معكوس داشته و به وضع فعلي درآمده است و اين در حالي است كه شهر تاريخي و مستعد نهاوند ابزارهاي ابتدايي لازم را براي توسعه داشته اما از برنامه ريزي دقيق و منسجم برخوردار نبوده است. مسئله ي فرهنگ يكي از مسائلي است كه در امر توسعه بايد به آن توجه بسيار شود. با اينكه بايد به اين مقوله توجه فراوان شود، اما متأسفانه اين بحث كنار گذاشته شده و كمتر مسئول يا كسي به آن توجه مي كند. با وجودي كه مسئولين بوميِ تحصيلكرده و مناسبي براي اين امر در نهاوند وجود دارد، اما سعي نمي شود كه اين افراد را وارد كار كرده و گامي مؤثر در جهت توسعه ي فرهنگي نهاوند باشد. البته ناگفته نماند كه پيش از اين بايد طرح يك برنامه ي منسجم و كامل را در نظر گرفت و هدف را دقيقاً مشخص كرد. نهاوند با برخورداري از پيشينه ي غني فرهنگي و تاريخي و وجود استعدادهاي بزرگ انساني و طبيعي، زمينه ي لازم را براي تحول و توسعه دارد. در جهان امروزه توسعه و تحول مستلزم بهره مندي از منابع انساني آگاه، ماهر، متخصص و متعّهد است. توسعه ي منابع انساني نيز به نوبه ي خود مستلزم آموزش و پرورش نسل جوان در جهت تكامل است.
توسعه يكي از مسائل مهم جهان امروز به شمار مي آيد و بخش مهمي از مطالعات سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را به خود اختصاص داده است.
يكي از وجوه مهم در بحث توسعه، فرهنگ است. در توسعه، اولين عامل مؤثر اين است كه « نمي توانيم » را كنار بگذاريم ؛ چرا كه اين كلمه روحيه ي يأس و نااميدي را در ما افزون مي كند و در نتيجه با همين وضع جلو مي رويم و زمان را مي گذرانيم. كشور ما عقب مانده است، شهر ما نيز چنين است. بينديشيم و ببينيم از كجا بايد شروع كرد. اگر امروز شروع نكنيم، فردا دير است. در اين تحقيق نهايت تلاش بكار برده شده تا عوامل مهم توسعه ي فرهنگي، ضعف آن ها و راهكارهاي مناسب توسعه ي فرهنگي بيان شود. اميد است كه پروردگار متعال نيز ما را ياري كند تا گامي مؤثر در جهت توسعه ي پايدار در نهاوند برداريم.

بيان مسئله (1-1)
هميشه عاملي كه يك محقق را به نوشتن و جمع آوري يك تحقيق وا مي دارد، نياز به كسب اطلاعات و ارائه ي همان اطلاعات به افراد مختلف در زمينه هاي مختلف مي باشد. و عاملي كه اينجانب را بر آن داشت كه در زمينه ي فرهنگ و توسعه ي فرهنگي به جمع آوري اطلاعات بپردازم وجود نقاط ضعف و قدرتي است كه در مورد فرهنگ نهاوند  وجود دارد. نقاط قوت و فرصت ها ي پيش رو كه مي تواند نقاط ضعف عقب ماندگي فرهنگ نهاوند را از بين ببرد فراوان اند اما مشكل اصلي اين مسئله است كه چرا توسعه ي فرهنگي اينقدر بي اهميت مانده و كمتر كسي به آن بها مي دهد.
در اينجا تعدادي از نقاط ضعف و فرصت ها ي پيش رو ذكر شده است:
نقاط ضعف:
- وجود مسئولان بومي كم در ادرات شهرستان و عدم ثبات مديريت آن ها، ضمن اينكه فرهنگ پذيرش مسئولان بومي از طرف توده ي مردم نيز متأسفانه ضعيف است.
- عدم توجه به ارتقاي سطح فرهنگي و فقدان مراكزي كه مستقيماً پژوهش و تحقيق عملي را در خصوص مسائل فرهنگي اين شهرستان بر عهده داشته باشند.
- فرار سرمايه هاي فكري و فيزيكي و وجود پديده ي مهاجرت.
- احساس خود كم بيني و تلقين اين احساس علي الخصوص وقتي نهاوند با شهرستان هاي اطراف مقايسه مي شود.

فرصت ها ي پيش رو
- وجود افراد تحصيلكرده ي بومي در زمينه هاي فرهنگي ( كه متأسفانه بي استفاده مانده اند ).
- وجود افكار مختلف در زمينه ي توسعه ي فرهنگي در ميان جوانان ( زمينه و يا مكاني براي ابراز اين ايده ها از سوي مسئولين بوجود نيامده است ).
- گرايش رو به رشد افراد در زمينه ي توسعه ي نهاوند ( موقعيتي براي جمع شدن اين افراد و طرح برنامه هاي صحيح و حساب شده و ارائه ي كارهايشان ).
 عوامل ذكر شده كه به تفصيل در اين تحقيق بيان شده است، اينجانب را وادار كرد تا در اين زمينه تحقيق كرده و شايد عاملي هر چند جزئي باشم در مسير رشد و توسعه ي پايدار فرهنگي در شهرستان نهاوند.

اهميت تحقيق (2-1)
 از آنجا كه مطالعه و تحقيق، زمينه ي هرگونه توسعه ي پايدار منطقه اي به شمار مي رود، بنابراين اهميت اين اقدام نيز آشكارتر مي شود. به ويژه آنكه نهاوند همواره فاقد مطالعاتي جامع و منسجم به منظور برنامه ريزي هاي احتمالي و يا فعاليت هاي اجرايي بوده است. با توجه به اينكه در گذر توسعه مي بايستي باورهاي فرهنگي عمده و اساسي توسعه را در درون انسان ها ايجاد كرد تا بتوان انتظار توسعه ي موفقي را داشت، پس ابتدا بايد اين باورهاي فرهنگي دروني شده و پذيرفته گردد تا سرانجام در عرصه ي اجتماع تحقق يابد. چرا كه اگر اعمال روزمره نظير غذا خوردن و لباس پوشيدن را به راحتي انجام مي دهيم به خاطر اين است كه اين اعمال جزء باورهاي فرهنگي ماست. از اين روست كه تأكيد بر مقوله ي فرهنگ و تلاش جهت ايجاد باورهاي توسعه از اهميت ويژه و حياتي برخوردار است و اما اين انتظار نيز از تمام مراكز تأثيرگذار بر توسعه ي نهاوند مي رود كه به گفتمان مشتركي دست پيدا كنند.
متأسفانه امروزه در نهاوند كمتر به مسئله ي توسعه ي فرهنگي توجه مي شود و با وجودي كه فرهنگ سرچشمه و آغاز هر مقوله ي ديگري است كمتر كسي بدان اهميت مي ورزد.
از طرفي نگاهي سطحي كه مردم نهاوند به شهرستان دارند نيز يكي ديگر از موانعي است كه بر سر راه توسعه قرار دارد و از اهميت هاي نوشته شدن اين تحقيق نيز محسوب مي شود.
از ديگر اهميت ها و محوريت هاي اين تحقيق اين است كه با توجه به پيچيده تر شدن زندگي و تنوع و تعدد خواسته هاي افراد جامعه در عصر حاضر، برخي از افراد به علت نداشتن فرهنگ و الگوي كامل و جامعي كه با بهره گيري از اصول و ارزش هاي آن زندگي و نيازهاي فردي و اجتماعي خود را پايه ريزي و تدوين نمايند.
اينجانب اميدوار است كه با ارائه ي راهكارهايي كه در پايان اين تحقيق ذكر شده است يكي از عوامل توسعه ي فرهنگي در سطح شهرستان نهاوند باشم.

فرضيه هاي تحقيق (3-1)
1- عوامل و موانع رشد و توسعه ي نهاوند بطور كلي چيست ؟
2- به نظر مي رسد فرهنگ، يك مقوله ي بسيار مهم در توسعه ي نهاوند باشد.
3- آيا حقوق و عرف نقش مؤثري بر توسعه ي پايدار فرهنگي در نهاوند دارد ؟
4- آيا ضرب المثل هاي لهجه ي نهاوندي نقشي در دستيابي به فرهنگ عامّه و تاريخ ديرينه ي نهاوند دارند ؟
5- اوقات فراغت نوجوانان و جوانان نهاوندي چگونه مي گذرد ؟
6- چه راهكارها و الگوهايي براي رسيدن به توسعه ي پايدار فرهنگي در نهاوند وجود دارد ؟

تعريف واژگان (4-1)
توسعه ي پايدار: توسعه واژه اي است با كاربرد وسيع، مستمر و روزانه. ولي دقيقاً معلوم نيست كه منظور از توسعه چيست.
 واژه ي توسعه در كشور ما با انعطاف پذيري فراواني مورد استفاده قرار مي گيرد. تا آنجا كه از شخص به شخص و از گروه به گروه به نحو متفاوتي تعريف مي شود.                     .
عرف: مفهوم عرف در جامعه شناسي يكي از مفاهيم بنياديني است كه مي تواند بصورت قواعد هنجاري عمل نموده و منجر به تنظيم رفتار اجتماعي افراد گردد. در صورت تخلف از آن، فرد به نوعي هنجارشكن و در قالب « منحرف اجتماعي »  از جامعه طرد مي شود. عرف در حقوق به معناي « شناختگي »، « معروفيت »، « نيكويي »، « بخشش »، « عادت »، « آنچه در ميان مردم معمول و متداول است »، ذكر شده است.
اوقات فراغت: فراغت در لغت به معني « آسودگي »، « آسايش »، « آسوده شدن از كار »، « آزاد بودن از كار روزانه » و هرگونه فرصت و مجال ديگري و نظاير آن معني مي شود. بنابراين اوقات فراغت در معناي لغوي به فواصل زماني روزمره كه خارج از انجام اعمال حياتي و ضروري انسان است، اطلاق مي گردد كه مي تواند در جهت انجام امور دلخواه مورد استفاده قرار گيرد.
ضرب المثل:  مثل سخن كوتاه و مشهوري است كه به قصه اي عبرت آميز يا گفتاري نكته آموز اشاره مي كند و جاي توضيح بيشتر را مي گيرد. كلمه ي « مثل » عربي است و كلمه ي فارسي آن « متل » است. وقتي متل گفتن صورت بي ادبانه پيدا كند آن را متلك گويند. البته ضرب المثل يك تركيب عربي است به معناي « مثل زدن »، در زبان فارسي نيز ده ها هزار ضرب المثل وجود دارد.
فرهنگ: فرهنگ به معني ادب، تربيت، دانش، علم، معرفت، آداب و رسوم و هنرها و سنت هاي مخصوص يك جامعه است ؛ كه در طول ساليان دراز در  وجود آن ها شكل گرفته است. واژه ي انگليسي معادل آن culture است. البته در تعاريف تمدن و فرهنگ اختلافات زيادي وجود دارد و بعضي حتي قابل به تفكيك تعاريف فرهنگ و تمدن نيستند.

محدوديت هاي تحقيق (5-1)
از آنجائيكه اين تحقيق نياز به منابع و مأخذ كتابخانه اي دارد، بحثي آماري يا پرسشنامه اي نيست، دسترسي به منابع تحقيق مشكلاتي را در بر داشت.
متأسفانه كتابخانه هاي سطح شهرستان از فقدان اينگونه منابع برخوردارند و از طرفي استفاده از منابع كتابخانه ها اندكي مشكل است. علي الخصوص اينكه به بحث فرهنگ و توسعه ي فرهنگي كمتر توجهي مي شود و منابع اندكي در رابطه با اين مقوله وجود دارد، كه از طريق كتابخانه هاي معمولي نمي توان اين منابع را به دست آورد و دسترسي به اين كتاب ها بسيار مشكل بود و براي محقق از جمله موانعي مي باشد كه بر سر راه تحقيق يك محقق وجود دارد.

يافته هاي تحقيق «1» (1-2)
- عوامل و موانع رشد و توسعه ي فرهنگي در نهاوند
 تعريف توسعه بطور كلي چنين است: « توسعه جرياني چند بعدي است كه مستلزم تغييرات اساسي در ساخت اجتماعي، طرز تلقي عامه ي مردم و نهادهاي ملي نيز تسريع رشد اقتصادي، كاهش نابرابري و ريشه كن كردن فقر مطلق است.» تأمين نيازهاي اساسي آحاد جامعه كه در واقع نيازهاي تداوم بخش زندگي به شمار مي روند، اعتماد به نفس داشتن، يعني احساس شخصيت كردن و عزّت نفس داشتن و بالاخره آزادي از قيد بردگي و توانايي انتخاب داشتن در مجموع سه ارزش اساسي توسعه محسوب مي شوند.
عمده ترين موانع توسعه ي فرهنگي در نهاوند عبارتند از:
1- وجود رسوباتي از خرده فرهنگ هاي نامناسب توسعه، كه مي تواند در هر منطقه مشابه ديگري نيز با شدت و ضعف وجود داشته باشد. در شهر ما زيربناي متناسب گسترش فعاليت هاي صنعتي و توليدي فراهم نيامد. لذا شهر، جوانان خود را پس از اتمام تحصيلات متوسطه و در مواردي قبل از آن به ساير نقاط روانه مي كرد. روستاها نيز سرريز جمعيت خود را مستقيماً به تهران يا مراكز توسعه گسيل داشتند و روستائيان نسبتاً مرفه راه شهر را پيش گرفتند. بنابراين زمينه هاي لازم براي تغييرات فرهنگي و اجتماعي متناسب با شرايط جديد توسعه پديد نيامد.
2- گسترش سطح سواد و ميزان باسوادي يكي از شاخصه هاي توسعه به حساب مي آيد. افزايش باسوادان و ميزان سواد موجب تحرك اجتماعي مي گردد. به عبارت ديگر، تحصيلات، منزلت اجتماعي را تغيير مي دهد و به دنبال آن سلسله مراتب اجتماعي دگرگون مي شود. نهاوند افراد زيادي را باسواد كرده و براي تكميل تحصيلات روانه ي شهرهاي بزرگ نموده است. ولي بخش عمده اي از آن ها به شهر خود برنگشته اند. چون اين اعزام با دگرگوني هاي اقتصادي و اجتماعي مناسبِ تحرك اجتماعي همراه نبوده، باعث كوچ مابقي اعضاي خانوار گرديده است.
3- اختلاط فرهنگي پديد آمده در نهاوند كه ناشي از جابجايي جمعيت مي باشد، نظارت اجتماعي را ضعيف ساخته است. محيط هاي اجتماعي نسبتاً كوچكي مثل نهاوند كه همواره در لواي اين نوع نظارت هاي اجتماعي انتظام خود را مي يابند و مانع از توسعه ي آسيب هاي اجتماعي و عوارض اجتناب ناپذير آن ها مي شوند. ورود افراد از روستاهاي مختلف و حتي از نقاطي كه اشتراك فرهنگي زيادي در گذشته با يكديگر نداشته اند از يك طرف، و از هم پاشيده شدن يا ضعف بنيان هاي اجتماعي قبلي از طرف ديگر، ظرف سال هاي اخير چنان سرعتي داشته كه امكان نداده است روابط رسمي بر اساس قانون جايگزين روابط سنجيده و سنتي گردد. واقعيت اين است كه نهاوند مشكلات فرهنگي فراواني دارد. اعتياد جوانان، به بطالت گذشتن اوقات فراغت جوانان، فراموش شدن ارزش هاي فرهنگي گذشته و...
 در پايان اين تحقيق، پيشنهادات و راهكارهايي بيان شده است كه اميدواريم لا اقل گوشه اي از مشكلات فرهنگي شهرمان را برطرف كند.

- فرهنگ و نقش آن در توسعه ي نهاوند
 اين قضيه بر همگان ثابت شده است كه مقوله ي فرهنگ نقش اساسي را در زندگي روزمره ي ما ايفا مي كند. رفتار ما در جامعه، طرز تفكر ما، چگونگي برخورد ما با مسائل مختلف، شيوه ي زندگي ما، آداب و رسوم و... همگي به فرهنگ ما باز مي گردند. علاوه بر اين اگر قرار باشد كاري در زمينه ي توسعه صورت گيرد ابتدا بايد فرهنگ آن جا افتادگي پيدا كند. همه ي اين موارد بيان كننده ي اين است كه انسان بدون فرهنگ نمي تواند زندگي كند.برخي از دانشمندان فرهنگ را به دريا تشبيه كرده اند: « عده اي غرق در دريا مي شوند و در نهايت آسيب مي بينند، عده اي در كنار دريا مي ايستند يا در آن شنا مي كنند و نهايت استفاده را مي برند، و عده اي هم از وسعت آن مي ترسند و به سادگي از كنارش مي گذرند، بدون اينكه زيبائي هايش را ببينند ».
برخي ديگر نيز فرهنگ را به هوا تشبيه كرده اند و گفته اند: « همانگونه كه انسان نمي تواند بدون هوا زنده بماند، بدون فرهنگ هم زندگي كردن شبيه مردن است ».
 وسعت فرهنگ مانند اهميت آن بر همگان ثابت شده اما متأسفانه در بحث توسعه كمتر به آن بها داده مي شود. در ادامه ي تحقيق بخش هاي مهم فرهنگ و نقش آن ها در توسعه ي نهاوند بيان شده است.

- حقوق و عرف در فرهنگ نهاوند
 حقوق به عنوان قوانين رسمي حاكم بر روابط انسان ها و عرف به عنوان سنت هاي معمول و حتي لازم الاجرا در جامعه، دو منبع از منابع اصلي هر جامعه است كه بدون شناخت و برداشت صحيح از آن دو، برنامه هاي توسعه با موانع جدي روبرو خواهند شد. از سوي ديگر با شناخت صحيح و برخورد منطقي با عرف جامعه نه تنها مي توان راه توسعه ي پايدار را هموار ساخت، بلكه مي توان با تقويت عرف جامعه از آن به عنوان عاملي در جهت توسعه بهره برداري نمود. بدون ترديد چنين برخوردي با قوانين نيز مي تواند كاركردي موفق و همسان در عرصه ي  توسعه ايفا نمايد. بسياري از انديشمندان عرف را خاستگاه اصلي حقوق به شمار مي آورند و معتقدند تنها قانوني قابليت اجرا پيدا مي كند كه از عادت و عرف و اخلاق اجتماعي ناشي شده باشد. با اين توضيح روشن مي شود كه مردمي كه علت اصلي عقب ماندگي جامعه ي خويش را در عدم اجراي قوانين مي پندارند بايد كليد حل اين مشكل را در جاي ديگري جست و جو نمايند. در اينكه تنها در سايه ي حكومت قانون مي توان در جاده ي پيشرفت و ترقي و توسعه گام برداشت شكي نيست، ولي سؤال اصلي اين است كه چرا بعد از گذشت اين همه سال از عمر قانونگذاري در كشور ما هنوز هم مردم ما، قانون را جدي نمي گيرند؟
 علت رعايت نشدن حقوق افراد يك جامعه را بايد در وجود تضاد بين شرايط ذهني و عيني جامعه جست و جو كرد. بنابراين طبيعي است قوانيني كه برخلاف عادت و اخلاق اجتماعي ما و صرفاً بنا بر ضرورت استفاده از مظاهر تمدن غرب وضع گرديده اند، در عمل اجرا نشوند. بدون ترديد نهاوند نيز در بعد مناسبات و تحولات حقوقي خود متأثر از رويدادهايي بوده كه در چهارچوب ايران به وقوع پيوسته است. با اين تفاوت كه مناسبات اجتماعي در نهاوند كه متأثر از عرف جامعه است بيشترين تأثير را بر روابط حقوقي در پي داشته است. با يك بررسي اجمالي ارتباطات اجتماعي در نهاوند نشان مي دهد كه هنوز ريشه هاي برگرفته از نظام ارباب رعيتي در اين ارتباطات به وضوح به چشم مي خورد.
 در مقابل مناسبات ديرينه ي نشأت گرفته از حس همياري و تعاون در امور را نيز نمي توان ناديده گرفت. حسن اعتمادي كه ميان پيشه ور نهاوندي با كشاورز روستايي در داد و ستد برقرار مي شود، همدلي زار عيني كه نهرهاي آب را بر صحراي خشك يكديگر جاري مي سازند و... اينها همگي حاكي از اين است كه مي توان با تحقيقي پالايشي موانع توسعه و از سوي ديگر عوامل تقويت كننده ي توسعه را شناخت و با كاستن از آن و تقويت ديگري به آينده اي روشن فرا روي آيندگان اميدوار كنند.

يافته هاي تحقيق «2» (2-2)
- جلوه هاي فرهنگ مردم در ضرب المثل هاي لهجه ي نهاوندي
 تكيه كلام ها، جملات كوتاه، تركيبات كنايي و بخصوص ضرب المثل هاي مردمي بيانگر فرهنگ آن مردم است. در واقع افكار، عقايد، آرمان ها، تجارب و برداشت هاي مردم از خلال گفته ها و ضرب المثل ها و ترانه هاي آن ها رخ مي نمايد. يكي از وجوه عمده ي امتياز انسان بر ساير موجودات، قوه ي گويايي اوست و از طريق همين قوه است كه او به صورت شفاهي يا كتبي با ديگر مردم ارتباط برقرار مي كند.
انسان از طريق سخن گويي ديگران را از آنچه كه در درونش است مطلع مي كند و از افكار ديگران نيز مطلع مي شود. از طرفي ديگر انسان انديشه در است و از طريق انديشه است كه سخن مي گويد. ضرب المثل ها نيز بخشي از گفتار ما هستند.
در آشفته بازار دنياي پر زرق و برق تبليغات فعلي و توسعه ي حيرت انگيز رسانه هاي جمعي و تهاجمات همه جانبه ي فرهنگي و بمباران هاي فرهنگي و فكري، اگر امروز براي لهجه و فرهنگ هاي محلي، فكري اساسي نشود و يا حد اقل اگر آن ها را به قيد ضبط و كتابت در نياوريم، فردا خيلي دير است. زيرا با گذشت تنها يك نسل همه ي ارزش هاي مردمي و جلوه هاي اخلاق و نگرش هاي اصيل اجتماعي از ميان خواهند رفت. از طرفي ضرب المثل ها بيانگر فرهنگ گذشتگان ما هستند و هيچ ملتي با فراموش گذشته اش به سرانجام خوشي نرسيده است.
با وجود اين توضيحات به وضوح مي توان اين قضيه را دريافت كه ضرب المثل هاي لهجه ي نهاوندي نقش مهمي را در فرهنگ مردم نهاوند ايفا مي كنند كه متأسفانه امروزه اگر به جوان نهاوندي گفته شود يك ضرب المثل با لهجه ي نهاوندي مثال بزن، شايد پاسخي نداشته باشد.
در اين مقاله سعي شده كه جنبه هاي مهم توسعه ي فرهنگي در نهاوند مورد توجه باشد. لهجه ي نهاوندي يكي از فروع مهم ديرينه ي زبان فارسي است.
 بزرگان علم و ادب در دوره هاي پيش در اين باب به تحقيق و اظهار نظر پرداخته اند. از جمله: « استاد عبدالعظيم قريب، ملك الشعراي بهار، بديع الزمان فروزانفر، جلال الدين همايي و رشيد ياسمي » در مقدمه ي كتاب دستور زبان خود – كه به دستور زبان فارسي « پنج استاد‌» معروف است – زبان پارسي را به 3 قسمت تقسيم مي كنند: فارسي باستاني، فارسي دري و فارسي پهلوي و پس از شرح هر يك از اين فارسي هاي سه گانه از قول ابن مقنع مي افزايند: زبان پهلوي منسوب به « پهله » است، كه نام پنج شهر ايران بوده كه عبارتند از: ري، اصفهان، همدان، ماه نهاوند (1) و آذربايجان.
در فرهنگ مردم نهاوند پند و اندرز دادن بزرگتران به كوچكتران در خانواده، اصلي مهم و فراموش ناشدني است. حتي اگر فرد نصيحت شونده بزرگ شده و داراي زن و فرزند باشد. در واقع در فرهنگ مردم نهاوند پند و اندرز تنها به ترغيب صفات و فضايل نيكو محدود نمي شود، بلكه نوعي آموزش است كه طي آن بزرگتران برداشت ها و تجارب خويش را در اختيار كوچكترها و فرزندان خود قرار مي دهند.
شرح اينكه چرا نهاوند « ماه نهاوند » ناميده شده، در « برهان قاطع » از محمدحسين خلف تبريزي آمده است.

- اوقات فراغت جوانان نهاوند
در گذشته با توجه به تنوع و زيبايي طبيعت و وجود سرگرمي ها و ارتباط صميمي كه در بين اقوام و دوستان و همشهري ها وجود داشت، جوانان كمتر احساس بيكاري و بي حوصلگي مي كردند و اوقات فراغت خود را معمولاً در مغازه و محل كار پدر و يا كار كردن در جاهاي ديگر بدون داشتن نياز مادي سپري مي كردند و با اين تفكر كه كار جوهره ي انسان است و تنوع و لذتي كه در كار در محيط هاي با صفا و صميمي وجود داشت و پس از فراغت از كار با درآمد به دست آمده به تفريح از جمله رفتن به باغ و صحرا، رفتن به سينما كه در آن سال ها بسيار رونق داشت و استقبال شديدي از فيلم ها مي شد و روزهاي جمعه صبح دو فيلم با يك بليت آن هم با قيمت هاي 5 ريالي و 10 ريالي شور و هيجان خاصي به جوانان مي داد به نحوي كه اوقات خالي جوانان بعد از ديدن فيلم به تعريف آن براي ديگران و دوستان صرف مي شد و رفتن به خانه ي اقوام در شهر نهاوند و ديگر شهرها آن هم به مدت طولاني چند روز، رفتن با جمعي از اقوام به باغ و صحراهاي فراوان اطراف شهر در روزهاي جمعه و تعطيل، همگي اوقات شاد و خاطره انگيزي را فراهم مي كردند. علاوه بر اين بطور كلي با پيشرفت زمان سرگرمي هاي متنوع تري نيز بوجود آمده كه متأسفانه از بخش كوچكي از ‌آن ها براي اوقات فراغت جوانان و نوجوانان نهاوندي بهره گرفته شده است. به عنوان مثال كلاس هاي فرهنگي و هنري موجود در نهاوند بسيار محدود است و ما در نهاوند با وجود چند كانون فرهنگي هنري باز هم با مشكل اوقات فراغت جوانان و نوجوانان در تابستان روبرو هستيم. از طرفي هم نبود سينما، كمبود برنامه هاي فرهنگي و معنوي مانند: نمايش و تئاتر، همايش هاي فرهنگي مختص جوانان و نوجوانان، كنسرت هاي موسيقي و... باز هم موانعي در زمينه ي توسعه ي فرهنگي بوجود مي آورند. از اين روست كه جوانان و نوجوانان به خيابانها پناه آورده و بي هدف در پياده روها قدم مي زنند. لا اقل اگر فضاي سبز بيشتري در محله ها ايجاد شود باز هم نقش مهمي را در اوقات فراغت جوانان و نوجوانان ايفا مي كنند.
اميدواريم كه اين سري مقالات مورد توجه مسئولين قرار گيرد و فكري به حال اوقات استراحت و بيكاري نوجوانان و جوانان شود.

نتيجه گيري
نه تنها از اين تحقيق بلكه از مشاهده و انديشيدن اندكي در اوضاع فعلي نهاوند مي توان دريافت كه شهرستان نياز مبرم به يك برنامه ريزي دقيق و طبقه بندي شده در جهت توسعه ي پايدار دارد. از اين رو بايد تمامي مسئولين در زمينه هاي مختلف فرهنگي، اجتماعي، سياسي، كشاورزي،‌اقتصادي و... گرد هم آيند و فكري در رابطه با رشد نهاوند كنند. در اين ميان يكي از عوامل مهم رشد و توسعه ي پايدار مقوله ي فرهنگي است كه از اهميت جداً ويژه اي برخوردار است. در بخش بعدي از جانب اين حقير و با ياري از انديشه ها و نظرات انديشمندان و محققان الگوها و راهكارهايي ارائه شده است كه اميدوارم گامي مؤثر در جهت توسعه ي پايدار فرهنگي در شهرستان نهاوند باشد.

ارائه راهکارها و پیشنهادات
در اين بخش از تحقيق به ارائه ي راهكارها و الگوهاي رشد و توسعه ي فرهنگي پرداخته شده است كه هر يك توسط انديشمندان و محققان تأييد شده و اكنون در اين تحقيق به بيان گرفته مي شوند:
1- ايجاد بستر لازم براي جذب سرمايه هاي فكري و فيزيكي، در اين مورد تدوين دستورالعمل اجرايي و ارائه ي تضمين هاي لازم براي حمايت از اين سرمايه ها توسط نهادهاي مربوط لازم و ضروري است.
2- مطالعه ي تطبيقي در احوال ساير نقاط مشابه داخل و خارج از كشور و به بكارگيري تجربيات آن ها در مسير توسعه ي نهاوند.
3- شناخت عوامل تخريب فرهنگي و طرد‌ آن به عنوان ضد ارزش.
4- تبليغ  فرهنگ ارزشي كار ( كار كردن يك ارزش است و بايد بصورت عملي رضايت بخش براي همه درآيد ).
5- شناخت استعدادها و بكارگيري آن ها در زمينه هاي مختلف فرهنگي.
6- توجه به مقوله ي حقوق و عرف در نهاوند و تغيير عقايد اشتباه علي الخصوص در مورد برخور ارباب رعيتي.
7- لهجه ي نهاوندي عرصه اي وسيع و منبعي غني براي مطالعات زبان شناسي و آواشناسي و زمينه اي مهيا براي دستيابي به فرهنگ عامه و تاريخ ديرينه ي اين سرزمين كهن است. توجه به اين ضرب المثل ها و زنده كردن آن ها و ارائه ي آن ها به نسل جوان شهر، امري مهم و مؤثر در توسعه است.
8- از ظرفيت ها و امكانات موجود در غني سازي فرهنگ و بهره گيري از اوقات فراغت جوانان استفاده هاي لازم به عمل آيد. به عنوان نمونه از مجموعه ي ورزشي عليمراديان، كتابخانه هاي موجود، امكانات اداره ي فرهنگ و ارشاد اسلامي، طبيعت گردي، روستا گردي، جاذبه هاي گردشگري و غيره بهره ي لازم برده شود.
9- توسعه ي فرهنگي با توسعه ي فرهنگ روستاهاي اطراف گره خورده است. توزيع امكانات فرهنگي در مناطق شهر و روستا و بويژه در مناطق محروم و حاشيه نشين و پر جمعيت به برنامه ريزي، سازمان دهي و جلب مشاركت مردم نياز دارد.
10- تشكيل شوراي فرهنگي شهرستان با شركت مسئولين ( امام جمعه، فرماندار، نماينده ي مجلس و مسئولين فرهنگي ) نماينده ي اصناف، جوانان، متوليان مساجد و محلات، روحانيون، زنان و نخبگان علمي، فرهنگي جهت سياست گذاري و ارائه ي الگوهاي مناسب فرهنگي.
11- نظارت دقيق و مستمر بر نهادهاي آموزشي، فرهنگي و اجتماعي و حمايت جدي از آنان جهت انجام فعاليت هاي مثبت و مؤثر در طول سال.
12- سعي شود جهت ايجاد روحيه ي نشاط و شادابي در بين خانواده ها و رفت و آمدهاي بين دوستان و اقوام كه موجب ايجاد صميميت و ايجاد همدلي در اجتماع مي شود از تخريب باغات و طبيعت زيباي نهاوند جلوگيري به عمل آيد و مانند گذشته باغ و فضاي سبز عمومي احياء و توسعه يابد.
13- همه ي ادارات، نهادها، سازمان ها، كارخانجات و... در تابستان ها برنامه هاي آموزشي و فرهنگي داشته باشند و از همه مهم تر هم آن ها تعدادي كارآوز بپذيرند.
14- تأسيس و راه اندازي سينما براي شهرستان.
15- تلاش هر چه بيشتر براي تدارك برنامه هاي فرهنگي براي جوانان و نوجوانان.

منابع و مأخذ (3-3)
فصلنامه ي فرهنگان (4) سال اول، شماره ي چهارم، تابستان 1379 
فصلنامه ي فرهنگان (5) سال دوم، شماره ي پنجم، پائيز 1379
فصلنامه ي فرهنگان (11) سال سوم، شماره ي يازدهم، بهار 1381
فصلنامه ي فرهنگان (15) سال چهارم، شماره ي پانزدهم، بهار1382
مجموعه ي مقالات و سلسله سخنراني هاي نهاوند شناسي (1)شهريور 1376
مجموعه ي مقالات اولين همايش نهاوند شناسي (1) دي ماه 1376

مقاله برگزیده همایش دانش آموزی نهاوند