مقاله برگزیده همایش دانش آموزی نهاوند
نقش كشاورزي باغباني دامپروري و شيلات در توسعه نهاوند
تهیه کننده: زهرا زمانيان
دبير راهنما: خانم گلزردي
آموزشگاه فاطمه الزهرا (س) (شاهد )
چكيده:
شهرستان نهاوند با منابع طبيعي خود شامل سرزمين و خاك حاصلخير آن، سرابها و آب كشاورزي آن و هم چنين، پوشش گياهي و عرصههاي طبيعي آن براي توسعه مرتع و جنگل و پرورش آبزيان، يك حوزه بالقوه مستعد توسعه است. هم چنان كه استعدادهاي ناشي از وجود اين منابع، به عنوان منابع بايد درتوليد محصولات كشاورزي وبه تبع آن ها، توانمنديهاي توسعه در حوزه نيز متنوع و متعدد است. تا آن جا كه قويا چشم اندازههاي اميد بخشي را در زمينههاي: الف ) توليد كشاورزي ب ) توليد طبيعي ج) زيست محيطي د) منابع جانبي هـ) توسعه منابع انساني براي افزايش توليد و گسترش صنايع تبديلي و تسهيل و تسريع توزيع محصولات و فرآوردههاي كشاورزي و منابع طبيعي نويد ميدهند.
بدين سان، شهرستان نهاوند راميتوان يك قطب بالقوه توليد كشاورزي دانست. چه آن كه زندگي مردم اين ديار، از گذشتههاي دور هم از راه زراعت و دامداري اداره ميشده است. لذا اقتصاد كلان نهاوند همواره متكي به داد وستد دارايهاي غير منقولي چون زمينهاي زراعي و باغها وبيشهها و مستحدثات مربوط و كالاهاي منقولي چون محصولات و فرآوردهاي توليدي و تبديلي زراعي و باغي و دامي و همچنين، خريد و فروش نهادها و ابزار و لوازم و ماشين آلات مرتبط به فعاليتهاي كشاورزي بوده است.
مولدان و مبدلان محصولات كشاورزي در اين سرزمين، زنان و مرداني هستند كه در روستاها زيسته و كار كرده و تجربه اندوختهاند. اينان نه تنها منبع ونيروي توليد هستند كه در صورت بهرهگرفتن از آموزش و پرورش مناسب، ميتوانند در فرآيند برنامهريزي براي توسعه سرزمين خود، نقش موثري را هم بر عهده داشته باشند.
اين نيروها، به تعداد همه كساني است كه در حال حاضر به نحوي در كل جريان توليد وتبديل محصولات و فرآوردههاي كشاورزي مشاركت دارند. از جمله بهرهبرداران روستايي آن را ميتوان بالغ بر 25000 نفر و نيروهاي تحصيل كردهي كار آموخته و كاردان و كارشناس و متخصص آن را هم بالغ بر يك هزار نفر برآورد نمود.
مقدمه:
كشاورزي و آب از قديميترين و مهمترين بخشهاي اقتصادي بشر است. كشورها و تمدنهاي توسعه يافته و پيشرفته قبل از دوران صنعتي را دراي كشاورزي پر رونقي بودهاند. از زماني كه انسان توانست با تغيير نوع زندگي از دام پروري، كشاورزي در يك جا مستقر شود، به پيشرفتهاي چشمگيري دست يافت.
هنگامي كه بشر به كشاورزي روي آورد با بر طرف كردن نياز اوليه، از قبيل خورد و خوراك كه با كشاورزي تامين ميشد، به فكر امنيت افتاد، يك جا نشيني وامنيت خاطر باعث شد كه قوهي تفكر و تخيل فعال گردد و خلاقيتها بروز نمايد.
خلاقيت، پيشرفت سريعرا، همواه با برنامهريزي و آيندهنگري، در پي داشت. به گونهاي كه در حال حاضر انسان علاوه بر تسلط بر طبيعت وقواي مهريه توانسته است به كرات ديگر دست يابد. در اهميت آب وكشاورزي همين بس كه « آب » و « نان »كه او مادهي حياتي بشر است، با فعاليت انسان در زمينهي آب و كشاورزي به دست ميآيد. اهميت بخش كشاورزي از آن جا مورد توجه است كه پنج درصد جمعيت شاغل در كشور را مستقيماً به خدمت گرفته و حدود سي وپنج درصد جمعيت كشور از نظر معيشتي بدان وابستهاند. اهميت بخش كشاورزي در نهاوند، در مقايسه با ساير نقاط كشور با توجه به اشتغال و جمعيت وابسته به آن، بيشتر است، به طوري كه زندگي و معيشت هفتاد در صد از جمعيت شهرستان نهاوند كه در روستاها زندگي ميكنند وابسته به بخش كشاورزي است، باتوجه به اين نسبت، كشاورزي و آب اصلي ترين و مهمترين دانش بومياي است كه از قديم الايام با ظهور تمدنهاي قديمي شكل گرفته است.
استقرار تمدن بزرگ و قديمي در منطقه گيان نهاوند به دليل كشاورزي بوده، زيرا علاوه بر داشتن خاك مستعد، از منابع آب و مشخصههاي جغرافيايي و طبيعي بيشتري در منطقه برخوردار بوده است. وجود سرابهاي پر آب و دشتهاي وسيع و چرا گاههاي مناسب، بيانگر اين واقعيت است كه هر كجا منابع آب و خاك در كنار هم قرار گرفته و زمينهي مساعد براي كشاورزي فراهم شده كشاورزي رونق پيدا كرده و آباديها و به تبع آن تمدنها شكل گرفته است. از طرفي با توجه به اين كه وضعيت معيشتي كشاورزان منطقهي نهاوند نسبت به كشاورزان مناطق هم جوار مناسب تر است. نشان از بوي بودن فرهنگ و دانشكشاورزي منطقه دارد.
مفهوم توسعه:
توسعه، ايده و تمريني است كه از اوايل قرن نوزدهم به وجود آمد اين مفهوم با ايده پيشرفت تفاوت دارد.( Cowenand shenton 1996, Pi) مراحل فرآيند طبيعي توسعه به ترتيب عبارت انداز: تجديد يا نوسازي، گسترش، انقباض و تجزيه، دنياي امروز تخريب و تجديد همزمان اتفاق ميافتد. (Cowen and shenton 1996 pvIII) هفتصد تعريف از توسعه شده است تعابير ذيل از جمله مواردي است كه به آنها اشاره شده است. فرآيند وسعت دادن به انتخابهاي مردم، فرآيند ارتقاي فرآيندهاي مردم سالاري مشاركتي و توانايي مردم براي گفتي سختي در تصميماتي كه به زندگي آنها شكل ميدهند، فرآيند ايجاد فرصتهايي براي مردم تا از تمام توان خود استفاده كرده و آنها را بسط دهند، فرآيند توانا ساختن فقرا، زنان و... براي سازماندهي خود و همكاري با هم Cawen and shenton 1996.p3). ضروري مينمايد قبل از معرفي توسعه، مراد و منظور از توسعه به طور شفاف روشن شود. در حال حاضر كم نيستند انديشمنداني كه ناقوس مرگ توسعه را به صدا در آوردهاند (زاكس 1377) اين عده با سوگيري در راستاي سپا مدرنيسم، در مبارزه با مدرنيسم و مدرنيته، درست به شالوده شكني مفاهيم نوگرايي و توسعهگرايي زدهاند چون اين مفاهيم را همسان و همسنگ ايدئولوژي توسعه ميشناسند. البته درست مانند اغلب سپامدر نيستهاي آنكه بدليلي براي توسعه يافته و جايگزين آن سازند، درصد بي اعتبار ساختن توسعه برآمدهاند، عمدهترين دليل و جهت مطروحشان نيز اين است كه از دهه 1940 به اين طرف كه توسعه در سطح جهاني طرف توجه بوده به اهداف و آرمانهاي خود نرسيده، يعني نتوانسته فقر جهاني و نابرابريهاي امكانات در سطح گوناگون اجتماعي را از ميان بردارد اگر هم اين دليل پذيرفتني باشد، باز بي اعتبار ساختن توسعه چه بامثابه يك ايدولوژي و چه مثابه يك ايده آل، درست وعملي نمينمايد. چون اين عده يا جديترين برداشتها و تعبيرها از توسعهها را در نيافتهاند با مصلحت خويش را در تجاهل از معنا و مفهوم دقيق آن ميبينند.
گامهاي بلند توسعه در نهاوند به مقصد نزديك ميشود:
همدان ـ شهرستان تاريخي نهاوند با برخوردهاي از پيشينهاي پنجهزار و 700 ساله فراز و نشيبهاي زيادي را در مسير و بالندي طي كرده است واينك كارگزاران بخشهاي دولتي در اين شهرستانها ميگويند با گامهاي بلند توسعه به مقصد نزديك ميشوند. با توجه به موقعيت خاص جغرافيايي و اجراي طرحهاي بزرگ ظرف 30 سال گذشته سبب شده تا نهاوند در استان همدان به مركز توليد و داد وستد فرآوردهاي دامي و كشاورزي تبديل شده و از سوي ديگر به عنوان نقاط اتصال شبكهراههاي استان آذربايجان غربي، كردستان و كرمانشاه و همچنين اصفهان و فارس و استان مركزي شناخته شود كه اين هم نيز نقش تاثرگذاري در توسعه نهاوند دارد.
شهرستان نهاوند يك هزار و چهارصد و شصد ويك كيلومتر وسعت دارد و با نقاط تويسركان، ملاير در استان ـ بروجرد و خرم آباد در استان لرستان و كنگاور در استان كرمانشاه همجوار است. در واقع شهرستان نهاوند را ميتوان نقطه ي اتصال استان همدان، لرستان و كرمانشاه دانست در نهاوند طرحهاي صنعتي و كشاورزي بزرگي به ثمر رسيده كه اين شهرستان را در مسير رشد و توسعه قرار داده است.
نقش و جايگاه كشاورزي و آب در توسعه و شكلگيري نهاوند:
كشاورزي در نهاوند سابقه ديرينه دارد، استقرار تمدن قديمي در كنار چشمه و سراب گيان و استفادهي مناسب از آب و خاك منطقه، وجود روستاهاي پرجمعيت و آباد نسبت به مناطق ديگر نشان دهندهي اين است كه كشاورزي ركن اصلي اقتصاد منطقه بوده و هست و كشاورزان در زمينهي كارخود به تجارب ارشمندي دست يافتهاند. در حال حاضر از كشاورزان نهاوند به عنوان اشخاص با تجربه و صاحب دانش كشاورزي نام برده ميشود و در رديف كشاورزان اصفهاني و يزدي كه كشاورزاني پر تلاش، موفق و با تجربه هستند، قرار گرفتهاند. دانش و تجربه كشاورزان نهاوندي سبب شده كه از قابليتهاي آنان در طول سال و در جاهاي مختلف كشور استفاده كنند. چنان كه عدهاي از آنان در پاييز و زمستان در استان هرمزگان، در انتهاي فصل زمستان و آغاز بهار در خوزستان و در بهار و تابستان در منطقه نهاوند به كشت محصول ميپردازند. در حال حاضر اين تجربه و موفقيت دركار كشاورزي سرعت جابجايي را شديدتر كرده، به گونهاي كه در دو و سه سال اخير علاوه بر مناطق باد شده كشاورزان نهاوندي ـ به مناطق سرپل ذهاب ماهيدشت كرمانشاه و دره شهر ايلام نيز راه پيدا كرده و فرهنگ كشاوري را به آن مناطق برده و توسعه دادهاند. تجارب موفق كشاورزان نهاوندي سبب شده مهندسين مشاوره كه در خصوص طرحهاي كشاورزي در منطقهي غرب مطالعه ميكنند در گزارشهاي خود از روش « نهاوند كاري » در صيفي جات نام ببرند، كه روش موفق و پذيرفته شدهاي است و به منطقه نهاوند اختصاص دارد. با توجه به مطالب پيش گفته در مييابيم كه تكيه بر دانش كشاورزي منطقه و تقويت اين بخش ميتواند نقش اساسي در توسعه آينده داشته باشد، كه با تلفيق و استفاده از رهآوردهاي جديد علمي، شكوفايي آن در آينده دور از انتظار نيست.
كشاورزي براي توسعه و پيشرفت سه محور اصلي دارد كه عبارتنداز:
• نيروي انساني (مختص و غير مختصص)
• خاك
• آب
خوشبختانه اين هر سه در نهاوند به مقدار كافي موجود است. بي گمان اگر با برنامهريزي صحيح از اين سه استفاده بهينه به عمل آيد، بهبود معيشتي و اقتصادي منطقه را در پي خواهد داشت. توسعه كشاورزي نيازمند فراهم بودن علل و عوامل گوناگوني است كه از جمله آنها كه به تازگي در ادبيات توسعه كشاورزي جاي را براي خود باز نموده است، الگوي كشت نام دارد. اين منزومات كه غالباً برگرفته از تجارب وآموختههاي كشاورزي توسعه وتفكرات متخصصين داخلي است عمدتاً به صورتي تب گونه در ممالك در حال توسعه مطرح شده و با افراط و خوش بيني بسيار زياد نسبت به نتايجشان همراه هستند به طوريكه مسئولين واولياي امور با طرح هر يك از اين ايدهها بد اين باورند كه نسخهنهايي توسعه كشاورزي را يافتهاند. در حالي كه حل ورفع مشكلات ومعضلات بخش كشاورزي كشور به عوامل متعددي بستگي دانسته و بدون جامعنگري نميتوان بر اين مسائل فائق آمد به عبارت ديگر، اگر چه هر يك از نسخهها و راهحلهاي پيشنهادي ميتواند تا حدي مسير توسعه بخش كشاورزي كشور را هموار نمايد، اما بدون فراهم آوردن مقدمات و لازمههاي فرآيند تحولات كشاورزي عملاً نه تنها راه به جايي برده نخواهد شد، چه بسا بر تجارب ناموفق گذشته تجربهاي ديگر هم افزوده شود. واقعيت آن است كه الگوي كشت مقولهاي نوين در كشاورزي اين مملكت نيست و سابقهاي به اندازه تاريخ كشاورزي اين مرز بوم دارد. مروري بر تاريخ طولاني كشاورزي اين كشور حكايت از تغيير كشتها، در مناطق مختلف كشور و در مقاطع مختلف تاريخي به صورت اضمحلال شماري از محصولات در مقابل رونق كشت تعداد ديگر از محصولات مينمايد. به عنوان نمونهاي در اين خصوص ميتوان به راضي وسيع كشت محصول نيل در استان خوزستان و شهرستان دزفول اشاره كرد كه در سالهاي قبل از اصلاحات اراضي در اين منطقه وجود داشت واينك فقط ناي از آن باقي مانده است. اين موارد به وضوح و روشني نشان ميدهد كه كشاورزان با برخورداري از عقل معاش قادر به تشخيص مناسب بود هر كشت ميباشند در اين مقاله سعي شده است كه ضمن جمعاوري ادبيات مربوط به «الگوي كشت » مواهب و مزايا ونيز عوارض و نارساييهاي مترتب بر به كارگيري الگوي كشت مورد اشاره قرار گرفته وعلاوه بر آن به ملاحضاتي كه ميبايست در جريان ترويج الگوي كشت مطمح نظر مسئولين و تصميمگيران وزارت جهاد كشاورزي قرار گيرد، پرداخته شود. به نظر ميرسد كه شاخصهاي اقتصادي و قيمت همترين عامل موثر بر ركود ورونق كشتهاي مختلف در كشور بوده است. بنابر اين، توجه به ملاحظات اقتصادي بهتر و بيشتر از هر عاملي ميتواند به عملياتي شدن برنامه الگوي كشت در كشور كمك نمايد. كشاورزي كشور، مدتها پيش حركت در مسير ترقي و پيشرفت را آغاز نموده و براي امروز شدن از هيچ تلاش و تقلائي در جهت دستيابي بر ايدههاي نو، راهها و شيوههاي نو وابزار ووسايل نو فروگذار نكرده و طبعاً در اين نوسازي ونوجوئي با چالشها ودردسرهايي نيز برخورد كرده است... اين گرفتاريها و گرهها زماني كه بر توده انبوهي از مشكلات انباشته شده از گذشتهها افزوده گردد كوهي از دشواري ها ميسازد كه بر طرف نمودن آنها حوصله، دقت، بررسي و پژوهشهاي ژرف وعميقي را طلب ميكند و همه اينها مستلزم گردآمدن گروهي فرهيخته، متعهد، دلسوز، جستجوگر است تا در سايه انديشههاي بلند و سازنده خود اين انبوه مشكلات را در جايي به دور از جنجال و كشمكشهاي سياسي واداري يكي يكي و با دقت و حوصله مورد بحث و بررسي قرار داده و حاصل اين كنكاش دانشمندانه خود را در اختيار مسئولان اجرايي قرار دهند. شهرستان نهاوند يك قطب بالقوه توليدي كشاورزي است. زندگي مردم اين ديار از گذشتههاي دور از راه زراعت و دامداري ادارهي شده است. چه آن كه به طور بالقوه، منابع پايه براي توليدات براي پايداري كشاورزي در اين شهرستان به وفور وجود داشته و دارد و بنابر اين، استعداد بخش كشاورزي دراين منطقه براي توسعه همه جانبه بسيار زياد واميد بخش است.
اقتصاد شهرستان نهاوند همواره متكي به دادوستد داراييهاي غير منقول، چون زمينهاي زراعي و باغها وبيشهها و مستحدثات مربوط وكالاهاي منقول، چون محصولات وفرآوردههاي توليدي وتبديلي زراعي و باغي و دامي و هم چنين، خريد وفروش نهادها وابزار و لوازم و ماشينآلات مرتبط به فعاليتهاي كشاورزي بوده است. به تبع اين وضعيت، «بازار نهاوند » در نقش يك ميدان واقعي براي عرضه و تقاضاي محصولات، فرآوردهها، نهادها وابزار آلات كشاورزي، همواره به عنوان يك مركز بازرگاني و تجاري مهم درمنطقه اشتهار داشته است. از اين رو ميتوان گفت كه اقتصاد كلان شهرستان نهاوند در هميشهي تاريخ مبتني بر توليد، و آن هم در زمينههاي مختلف كشاورزي بوده است. در ضمن به تبع اين توليد، صنايع تبديلي ناشي از دانش بومي وفناوري هاي مناسب نيز در اين شهرستان رشد كرده وتكامل يافته و درنتيجه به باز خريد وفروش، صادرات وواردات و توزيع محصولات و فرآوردها و لوازم كشاورزي منطقه، رونقي وافر بخشيده است. خريد وجمعآوري و انتقال ميوه زردآلو براي انتقال به كارخانههاي تهيهي خشكبار « تيزابي » مستقر در حومهي شهر وفرآوري بسته بندي وانتقال آنها به تهران ويا شهرهاي همجوار به منظور درجهبندي و صادرات، از جمله فعاليتهاي عمدهاي بوده است كه براي بخش عظيمي از نيروي انساني درسطح شهرستان، حداقل به مدت سه ماه در طول تابستان اشتغال آفرين بوده است. در عين حال خريد وجمعآوري و انتقال حبوبات توليدي از روستاها وقصبات و نيز خريد و جمعآوري محصول گردو و بادام و انتقال آنها به كارگاههاي محلهاي براي درجه بندي و « سورت » و مغز گيري و بستهبندي به منظور صدور به خارج از كشور، از ديگر فعاليتهاي مكمل اشتغال است كه توسط همان خيل عظيم جمعيت در فصلهاي پاييز و زمستان انجام مي شده است. بديهي است در فصل بهار، كه فصل كار در صحرا براي كاشت و داشت محصولات بهاره و صيفي كاري است به ويژه قبل از پيدايش وبه كارگيري ابزار و ماشينهاي جديد كشاورزي ـ بخش عمدهاي از نيروي انساني در مزارع وباغها و بيشهها و دامداريها ومراتع به كار گرفته ميشوند هم چنان كه به طورنسبي، امروزه هم كارگران زيادي در امر توليد عادي پيشرس كردن محصولات صيفي و جاليز ونيز، فراوري محصولات دامي و شيلاتي به كار اشتغال دارند.
مورچهها متخصصترين كشاورزان:
يكي از مهمترين تحولات در تاريخ تمدن بشر، كشاورزي و توسعه آن بوده است اما بي شك دانستن اين نكته خالي از لطف نيست كه انسان نخستين كشاورز روي زمين نبوده است بلكه مورچهها براي بيش از 50 ميليون سال كه مشغول كشاورزي بر روي زمين هستند در حالي كه كشاورزان در طول دورههاي گذشته به انسان كمك كرده است تا به عنوان گونه غالب بر روي زمين حكمراني كند اين مهارت (كشاورزي) به مورچههاي گياهخوار اين امكان را داده است تا خود را به عنوان گياهخوار غالب در تاريخ پيدايش زمين معرفي كنند مورچهها برگهاي تازه جمعآوري شده را كه مملو از آب هستند در باغها واراضي اطراف محل زندگي خود پخش ميكنند تا بدين وسيله مقدمات رشد نوعي گياه قارچي ارزشمند فراهم شود.مورچهها از اين گياه قارچي به عنوان مادهاي مغزي مصرف ميكنند.
تاريخچه باغباني در ايران:
گفته ميشود كه ايران يكي از اولين كشورهاي دنياست كه در آن كشاورزي و تمدن شروع شده وانسان اوليه براي نخستين بار در فلات ايران به كشت وزرع و پروش دام دست زده است.همچنين گفته ميشود كه مهاجرت آرياييها به ايران بر خلاف مشهور مهاجرتي چوپاني و در جست وجوي چراگاههاي جديد نبوده بلكه مهاجرتي دهقاني و در جستوجوي زمين بهتر براي كشاورزي بوده است در حفاريهاي نقاط مختلف ايران مشخص گرديده كه در حدود 3300 سال پيش از ميلاد مسيح درخت را در ري، دامغان و كاشان به طور مشابهي نقاشي ميكردهاند وبنابر اين در آن زمان از لحاظ باغباني ميان نقاط مختلف ايران رابطه برقرار بوده است. دين زرتشت به كشاورزي اهميت فراواني داده و در اوستا آمده است كه سومين جايي كه زمين شادمان ترين است آنجاست كه يكي از خداپرستان بيشتري غله راكشت كند و بيشترين گياه وميوه را بكار گزنفون از قول سقراط نقل كرده است كه در هخامنشيان باغهايي در ايران وجود داشته كه آنها را پاراديس يا پرديس ميناميدهاند و در آنها درختان از حيث ارتفاع مساوي و روي خطوط منزم كشيده شده و به وسيله چرخچاههاي بزرگي كه توسط گاو گردانده ميشدند آبياري ميگشت از ميوههاي مهم اين زمان ايران ميتوان انگور خرما و انجير رانام برد. در اوايل قرن چهاردهم هجري قمري با تاسيس اولين مدرسه كشاورزي ايران به نام مدرسه فلاحت مظفري و وارد كردن سيبزميني و انواع ميوه به خصوص سيب و گيلاس از خارج باغباني ايران توسعه بيشتري يافت و سپس با ايجاد مدارس متوسطه وعالي و دانشكده كشاورزي نيز تاسيس موسسات دولتي مختلف از قبيل وزارت كشاورزي، بانك كشاورزي، بنگاه توسعه ماشينهاي كشاورزي، موسسه اصلاح و تهيه بذر و نهال و... به وضع كنوني در آمد.
توسعه باغباني:
خيلي از اراضي زراعي شهرستان و به خصوص اراضي اطراف شهر نهاوند پوشيده از باغهاي ميوهي سردسيري است. به طوري كه اين شهرستان درگذشته از حيث توليد محصولات باغي چون زردآلو، و تبديل آن به برگهي كاليفرني (تيزآبي شده ) براي صادرات به اروپا، همواره سرآمد منطقه بوده است. كما اين كه توليد وفراواني محصولاتي ديگر چون مغز گردو، بادام، هسته زردآلو و كشمش نيز از جمله اقلام قابل ملاحظهاي صادراتي، طي سالهاي متمادي در اين شهرستان بوده است. وليكن امروزه شهرستان نهاوند با توليد محصولات جاليزي چون خيار و محصولات باغي چون سيب درختي وهلو و شليل در واقع، مقام يكم توليد و محصول اول ومقاوم دوم توليد محصول اخيراً در سطح استان همدان براي خود حفظ كرده است. همچنين خشكبار اين شهرستان در حال حاضر داراي توليدي بالغ بر 5000 تن گردو، حدود 130 تن بادام و بيش از 1000 تن كشمش است. هر چند اقليم، به مراتب بيش از اين مقادير توليد خشكبار دارد. افزايش توليد محصولات باغي، از جمله گردو و بادام براي فراوري خشكبار مرغوب و شايسته صادرات، عملاً مستلزم اجراي برنامهي پژوهشي براي اصلاح نژاد آنهاست. در اين صورت اين شهرستان از ارقام مقاوم در سرماي بهاره وسازگاري باديگر شرايط اقليمي برخوردار خواهد شد.
توليد انگورهاي مناسب « تيزابي » براي فراوري كشمش صادراتي، نيز به معرفي ارقام مناسب منطقهاي نياز دارد تا با ايجاد توسعهاي موستانهاي آن ارقام، به جاي رقمهاي محلي « مجلسي » كم بازده توليد انگور و فراوري كشمش صادراتي سرعت و افزايش يابد. كشت نباتات و توليد روغنهاي گياهي، به ويژه روغن كنجد و كرچك در گارگاههاي متعدد عصاري، برداشت و فراوري گياه شيرين بيان و ساير گياهان دارويي براي صادرات و تامين نيازهاي منطقه از سوي ديگر، و هم چنين برداشت و صدور محصول كتيرا براي مقاصد صنعتي، از جمله فعاليتهاي توليدي، تبديلي و فراوري محصولات در بخش كشاورزي و منابع طبيعي نهاوند بوده است. امروزه اين شهرستان با توليد گشنيز و گياهان دارويي ديگر، هنوز هم مقام ارزندهي خود را در سطح استان حفظ كرده است. در حال حاضر در سراسر دنيا كشور و منطقهاي نميتوان يافت كه در آن چندين بوع گياه باغباني كشت نشود و در عين حال هيچ نقطهاي را نيز نميتوان پيدا كرد كه براي كشت تمام گياهان باغباني مناسب باشند. دليل آن اين امر آن است كه هر كدام از گياهان باغباني به شرايط آب وهوايي خاص احتياج دارند و اين شرايط خود مهمترين حامل محدود كننده رشد و نمو آنها به شمار آيد. به همين دليل آب وهواي هر محل به خصوصي معمولاً براي كشت و پرورش انواع معيني از گياهان مناسب است. با وجود اين محدوديت از زمان، شروع كشاورزي با آن كه هيچ كدام از فرآوردهاي باغباني به تنهايي قدرت رقابت با غلات را از نظر اهميت و ميزان توليد نداشته است.
اين محصولات روي هم رفته به عنوان يك گروه بسيار مهمي براي تغذيه انسان به شمار ميآمده است. تجارب بين المللي فرآوردههاي باغباني درزمانهاي قديم به دليل طبيعت فاسد شدني اين محصولات وعدم وجود وسايل ترابري سريع، چندان متداول نبوده و تنها مقادير كمي از ميوههاي مقاوم مثل: خرما، انجير خشك، كشمش، خشكبار و...توسط كشورهاي توليد كننده به ساير نقاط صادر ميشد و به همين دليل اين محصولات بيشتر جنبهي محلي داشته و اهالي هر منطقه به اقتضاي شرايط آب وهوايي خود تعدادي از آنها را كشت كرده مورد تغذيه قرار ميدادند و به عنوان مثال ميتوان از كشت سيب در تمام مناطق معتدل سردسير، انبه در هندوستان، موز و خربزه درختي در كشورهاي آمريكاي جنوبي، نارگيل در جزاير اقيانوس كبير و خرما در آفريقاي شمالي، عربستان و در جنوب ايران نام برد. با شروع قرن بيستم ميلادي وايجاد وسايل سريع ترابري و به خصوص ساخته شدن سردخانههاي متحرك، نقل و انتقال سريع و اقتصادي محصولات باغباني ممكن شده و امروزه محل مصرف بعضي از اين محصولات هزاران كيلومتر با محل توليدشان فاصله دارد همين امر باعث شد كه مناطق خاصي از جهان كه براي كشت گياه به خصوصي، كاملاً مناسب است. همان گياه را در سطح وسيع توليد وصادر ميكند. در اين مورد در سطح بين المللي ميتوان از مركبات آفريقاي جنوبي، استراليا و آمريكاي جنوبي، سيب كانادا و آمريكا و گياه زينتي هلند نام برد ودر سطح كشوري از انواع سبزي خوزستان و ميناب در ايران و كاليفرنيا در آمريكا نام برد كه آن را در زمستان توليد كرده به مناطق سردسير ارسال ميدارند. در كاليفرنيا با استفاده از قطار وكاميون هاي سردخانهدار كاهو را در زمستان به نيويورك در فاصله8000 كيلومتري ميفرستند.
توسعه دامپروري:
دام، جانوري (پستاندار، پرنده، حشره و... ) است كه به منظور خاصي (تغذيه، صنعتي، تزئيني، تفريحيو... ) توسط انسان در مقياس وسيع پرورش داده ميشود. از ديدگاه كشاورزي،دام به جانوراني گفته ميشود كه محصولات و فرآوردههاي آنها به نحوي مورد استفاده انسان قرار ميگيرند اين جانوران معمولاً از علوفه و مواد گياهي و يا ساير موادي كه مستقيماً مورد تغذيه انسان قرار نميگيرند، استفاده مي كنند. بنابر اين نقش واهميت اين جانور براي تبديل بخشهاي غير خوراكي گياهان (براي انسان ) به فرآوردههاي دامي قابل استفاده براي انسان حياتي ميباشد. حيوانات به روشهاي زيادي در رفع نيازمنديهاي غذايي روزانه ما سهيمند ولي اين روشها يا اغلب به چشم نميآيند و يا به آنها توجه مختصري ميشود. محصولات فرعي كشاورزي نزد بسياري از مردم به عنوان مواد عادي و پيش پا افتاده به شمار ميآيند. ساكنين شهرها از خوردن گوشت و شير و محصولات دامي ديگر لذت ميبرند بدون اينكه كمترين فكري درمورد چگونگي توليد و در اختيار قرار گرفتن آنها بنمايند. ما نبايد توانايي حيوانات را به عنوان مبدل مواد گياهي به محصولات قابل مصرف و مورد علاقه بشر دست كم بگيريم. اهميت نوع دام در هر جامعه و كشوري كاملاً متفاوت بوده و به فرهنگ، تمدن و اعتقادات ديني آن جامعه بستگي دارد همچنين توليد فرآوردههاي را ميبايد از نظر اقتصادي توجيه پذير باشد. بنابر اين در هر كشوري با توجه به اعتقادات مذهبي، ذائقه و كشش بازار، نوع دام و مقياس پرورش آن و نيز توليدات دامي شكل ميگيرد. گاو از نظر شير و گوشت سرآمد توليد بوده و به لحاظ تنوع فرآوردهاي حاصل حيوانات اهلي وقتي هماهنگ با شرايط محيطي و در يك وضعيت بدني كاملاً سالم و محيطي بدون استرس پرورش يابند، حداكثر پتانسيل ژنتيكي خود را بروز داده و بالاترين ميزان توليد ميرسند ايجاد اين شرايط فقط با مداخله ماهرانهي انسان ميسر ميگردد.
پرورش دام را ميتوان به كفههاي يك ترازو تشبه كرد كه در صورت نامتعادل بودن شاهين ترازو، سيستم پرورش نيز ثابت ميگردد و انسان مسئول تنظيم آن است در يك كفه ترازو خصوصيات ارثي دام از قبيل پتانسيل ژنتيكي، تطابق با محيط، سن و... قرار دارند و در كفه ديگر ترازو مسائل مربوط به عوامل محيطي مانند بيماريها، دما، رطوبت و... قرار ميگيرند. انسان از طريق تامين شرايط مناسب عهدهدار حفظ و بهبود تعادل بين عوامل ژنتيكي و محيطي بوده و بدين ترتيب سبب بروز حداكثر تواناييهاي ژنتيكي در دام ميشود ؛ اين شرايط مناسب عبارتند از:
احداث جايگاه خوب، كنترل عوامل محيطي، فراهم آوردن امكانات و تجهيزات مناسب براي پاسخگويي به نيازهاي فيزيولوژيكي دام، تهيه جيره غذايي متعادل و پيشگيري از وقوع بيماريها، عوامل مرتبط با دامپروري در نمودار آمده است.
بر اساس اين اطلاعات اوليه ميتوان گفت كه دامپروري به عنوان يك دانش چند جانبه، براي بهبود روابط بين دام و عوامل محيطي فعاليت ميكند، بنابر اين عامل تخصص و تجربه افراد دامپرور امري اساسي است. هماهنگ با رونق فعاليتهاي زراعي و باغي، كار دامداري و به ويژه گوسفند داري و گاوداري براي توليد و صدور دام زنده و همچنين توليد و تبديل شير به محصولات لبني و به خصوص توليد روغن دامي و پنير از جمله فعاليتهاي پر رونق در بازار كشاورزي شهرستان نهاوند بوده وهست. جمعآوري پوست و روده و پيه و آماده سازي آنها براي انتقال به كارگاهها و كارخانهها تبديل و با فرآوري در ديگر شهرستانها نيز از جمله فعاليتهاي بوده است كه هم فرصتهاي شغلي زيادي در ردههاي مختلف ايجاد كرده است و هم سبب رونق داد و ستد وافزايش نقدينگي در بازار موجب گسترش سرمايهگذاري در امور توليد و خدماتي مربوط، در سطح شهرستان گرديده است. مسول شيلات شهرستان نهاوند خبر دارد: نهاوند شهر شيلاتي كشور شد.
مسئول شيلات شهرستان نهاوند گفت شهرستان نهاوند با نرخ بالاي توليد ماهي و كيفيت مناسب آب اين منطقه از سوي سازمان شيلات كشور به عنوان شهر شيلاتي غيرساحلي كشور معين شد. داود زمانيان در اين گفت و گو با بيان اين كه طي سال جاري (1387) بيش از يك هزار و سيصد و پنجاه تن ماهي در شهر نهاوند توليد شده است كه در استان مقام اول را به خود اختصاص داده است. همچنين افزود با توجه به منابع آبي فراوان دراين شهرستان استعداد توليد 20000 تن ماهي قزلآلا را دارد و در حال حاضر بيش از 80000000 ميليون قطعه بچه ماهي قزلآلا توليد ميكند.
زمانيان با اشاره به اينكه سرانه مصرف ماهي در كشور بين 6 تا 7 كيلوگرم است. يادآور شد: متاسفانه سرانه ميزان ماهي در استان همدان بين 2 تا 3 كيلوگرم است. وي اضافه كرد به منظور افزايش سرانه مصرف ماهي طرح آموزش طبخ ماهي براي زنان خانهدار شروع شده و5 شركت آموزشي ترويجي توسط بخش خصوصي در شهرستان به ثبت رسيده است. وي با بيان اين كه در تمام شهرستان هاي استان از جمله نهاوند پرورش ماهي صورت ميگيرد اذعان داشت در حال حاضر ماهي كپور، آمو، پيك هود و قزآلا در استان همدان پرورش داده ميشود. زمانيان با بيان اينكه 60 درصد از منابع آبي استان قابليت توليد آبزيان را دارند گفت: علاوه بر سرابهاي موجود در قنوات و چشمهاي و چاهاي كشاورزي هم ميتوان باتوجه به دماي آن گونههاي خاص ماهي را پرورش داد. معاون جهاد كشاورزي گفت: در زمان حاضر نهاوند رتبه نخست استان همدان در توليد گوشت قرمز و مقام دوم را توليد گوشت سفيد به خود اختصاص داده است وي ادامه داد: نهاوند در توليد عسل و گشنيز نيز دومين شهرستان استان همدان به شمار ميآيد. وي 25% توليد بچه ماهي كشور با 80 ميليون لارو را متخص به نهاوند دانست و افزود، هم اينك بچه ماهي توليدي نهاوند به افغانسات و استان آذربايجان شرقي ارسال ميشود. مدير بزرگترين مركز تكثير قزآلاي كشور (شركت قزل دانش ) نيز گفت: نهاوند بهترين و مناسبترين آب مورد نياز توليد ماهي قزلآلا را دارد كه تاكنون 30 ميليارد ريال براي اين مركز اعتبار هزينه شده است. محمد جواد سيف افزود: بيش از 25 نفر كارگر و حدود 5 كارمند و كارشنانس هم اينك در اين مركز اشتغال دارند و 46 استخر پرورش ماهي در شهر نهاوند مشغول به كار هستند. مدير شيلات استان همدان: توليد آبزيان در نهاوند به 2 هزار تن افزايش مييابد.
مدير شيلات استان همدان گفت: هم اكنون توليد آبزيان در گاماسياب نهاوند هزار و 350 تن است كه با پيشبينيهاي انجام شده پايان سال 88 ميزان آن به 2 هزار تن خواهد رسيد. بني زندي در اين گفت و گو با بيان اقدامات كمسيون صدور پروانه همدان در خصوص توسعهي آبزي پروري افزود: طبق دستور استاندار همدان و بر اساس تصميماتي كه در شوراي برنامهريزي استان در خصوص شهرستان نهاوند گرفته شد در پنج سال آينده توليدات آبزيان نهاوند به بالاي 5 هزار تن خواهد رسيد.
مدير شيلات استان همدان با اشاره به فعاليت تعاونيهاي موفق در آبزي پروري نهاوند گفت:تعاوني قزل زاگرس د رحاشيه (رودخانه گاماسياب نهاوند قرار دارد ) كه در سال جاري توليد خود را از 190 تن به 490 تن افزايش داده و در سال آينده توليد را به 2 هزار تن خواهد رساند. وي يادآور شد: اين تعاوني در سال 78 از شيلات استان مجوز دريافت كرد و باتوجه به دارا بودن نيروي متخصص و آب وهواي مناسب منطقه، پيش بيني افزايش توليد آن منطقي به نظر ميرسد. زندي خاطرنشان كرد: در حال حاضر آبزي پروري در رودخانه گاماسياب به خوبي انجام ميِشود و اجراي طرحهاي آبزي پروري موفق در اين ناحيه موجب افزايش توليد آبزيان استان خواهد شد. وي اضافه كرد:سال گذشته توام با خشكسالي بود اما سال زراعي كه در پيش داريم پرآبتر وبوده ونسبت به سال گذشته وضع بهتري دارد و طبق كارشناسان، در حال حاضر توليد استان همدان از نظر آبزي پروري با توجه به ميزان آب موجود دراستان بسيار خوب است. مدير شيلات استان همدان با مشكل كمبود آب در سال جاري افزود با اعمال صحيح مديريت در مزارع پرورش ماهي، توليدات استان كاهشي نداشته و با آموزشهايي كه از اول سال به توليد كنندگان داده شد بر جلوگيري از كاهش توليد، شاهد رشد چشمگير در پرورش آبزيان هستيم.
نتيجهگيري:
با توجه به مطالبي كه بيان گرديد چنين استنباط ميشود كه شهرستان نهاوند به عنوان قسمتي از اين كشور در حال توسعه و پيشرفت به حساب ميآيد حال براي شناخت بخشهايي كه كمتر توسعه يافتهاند نياز به بررسي و سرمايهگذاري بيشتر است، بي شك جهت رفع مواردي چون بيكاري ونرخ بالاي رشد جمعيت و همچنين بالا بردن درآمد سالانه و انجام پس انداز و سرمايهگذاري، نياز به برنامه ريزي و تمهيد مقدماتي است كه به طور مفصل قبلاً بيان شد. حالا بايد اين نكته مهم را يادآوري نمود و آن اين كه راه گريز از بحران فعلي و دستيابي به رفاه اقتصادي و اجتماعي مستلزم بالا رفتن اين فكر واين فرهنگ است كه همهي اقشار جامعه از كارگر و كارمند گرفته تا مسئولين شهر بايد بكوشند تا توليد در اين شهرستان به حداعلا برسد. فقط و فقط بايد توليد كرد. البته نه توليد كه منجر به زيان و ورشكستگي گردد. بنابر اين بالا رفتن علم مديريت و به ويژه مديريت بازاريابي و نيز بررسي كارشناسانهي اقتصادي و ايجاد شركتهاي مديريت صادرات جهت صدور كالاهاي توليدي يكي از مهمترين كارهايي است كه بايد صورت گيرد. اميد است با استفاده از توانمنديهاي بخش تعاون در جهت ايجاد و رونق شركتهاي مختلف توليدي، توزيعي، صنعتي، كشاورزي و خدماتي بتوان به رشد وتوسعهي اقتصادي اين شهرستان و همچنين گسترش عدالت اجتماعي كمك نمود به اميد روزي كه همهي اقشار زحمت كش اين شهرستان بتوانند ازمواهب و نعمتهاي الهي بهرهمند شوند وهيچ خانوادهاي آرزوي سير شدن شكم خود رانداشته باشد.
پيشنهادات:
1ـ شيلات باتوجه به منابع آبي فراوان در شهرستان كه به صورت بالقوه موجود ميباشند كه از آن جمله ميتوان حدود 15 سراب با دبي بالاي 500 ليتر در ثانيه را نام برد همانند سرابهاي گيان و ملوسان و كنگاور كهنه كه هيچ گونه طرحي مانند طرحهاي پرورش ماهي كه بسيار سودآور و اشتغالزايي ايجاد مينمايد در آنها ايجاد نشده است. پيشنهاد ميگردد با ايجاد طرحهاي آبزي پروري نوين در اين گونه سرابهاهم كمك قابل توجهي به توليد پروتئين سفيد در مملكت ايجاد نمود هم اشتغال لازم را در شهرستان به وجود آورد.
2ـ باغباني: در بخش باغباني پيشنهاد ميگردد با توجه به منابع آبي فراوان وزمينهاي كشاورزي بسيار مرغوب كه در حاشيهي كوهپايهها و در جهت نور آفتاب ميباشند با كاشت نهالهاي سيب پايه كوتاه و بادامهاي كوهي كه نياز كمتري به آب دارند هم از خاك و هم از آب استفادهي بهينه نمود كه هم به توليد و هم به اشتغال كمك شاياني مينمايد و هم چنين با استفاده از سيستمهاي باراني و قطرهاي هم از بافت خاك محافظت ميشود و هم از حداقل آب حداكثر بهرهبرداري چه در كشاورزي و چه در باغباني ميشود.
منابع و مآخذ:
1ـ اگ برن ويليام ف، ويتم كوف مبرف، زمنيه جامعه شناسي، تهران،انتشارات دهخدا، 1345، ترجمه ا.ح. آريان پور.
2ـ كتاب باغباني عمومي، نوشته دكتر ورح انگيز نادري
3ـ كتاب دامپروري عمومي نوشته دكتر فرهاد فروروي
4ـ روزنامه مروج شماره 86 آبان ماه.
5ـ ماهانه علمي ـ كشاورزي ـ زيست محيطي سال ششم شماره 64 دي ماه، نوشتهي مهندس الهه امامي آل آقا و مهندس عباس نوروزي.
6ـ جغرافيا، دوره پيش دانشگاهي.
7ـاينترنتي سايت توسعه در نهاوند.
9. Cowen , m.p. shentan, w(1996) Doctorines of development,Rout ledge.
8ـ ماهنامهي فرداي نهاوند، شماره 49.
9ـ توسعه و توسعه پروري (نوشته دكتر علي تبريزي )
10ـ فرهنگان، شمارههاي 17، 18، 15، 19، نقش كشاورزي در توسعه شهرستان نهاوند، انتشارات موسسه عليمراديان.
مقاله برگزیده همایش دانش آموزی نهاوند
|